كسانى هستند كه دست زدن و چشيدن آن را نيز ذكر كرده‌اند و اين تنها مائيم كه آن را چندش‌آور ديديم و به حساب نياورديم . شرح علائم : منظور ما از رنگ حالاتى است كه با چشم مىتوان ديد و مربوط به حس بينائى است ، مانند سپيدى و سياهى و رنگ‌هاى بين آن‌ها . منظور از واژهء قوام حالت مربوط به رقت و غلظت آن است . روشنى و تيرگى به اين معنى است كه آيا بينش ما به سهولت در آن نفوذ مىكند و يا به دشوارى « 86 » . و فرق ميان اين حالت و حالت قوام در اين است كه ممكن است چيزى هم غليظ باشد و هم صاف ، مانند سپيده تخم‌مرغ و مانند سريشم ماهى ( غراء ) يا مانند روغن زيتون . امكان دارد چيزى از حيث قوام رقيق باشد و هم تيره ، مانند آب تيره . آب كدر بسيار رقيق‌تر از سپيده تخم‌مرغ است . تيرگى از آن است كه اجزاى بيگانه از حيث رنگ با آن درآميخته است و آن را تيره و يا برنگ ديگر درآورده است و آب را به رنگى غير از رنگ طبيعى درآورده است و بوسيله حس نمىتوان آن را تفكيك و از آب جدا كرد . تيرگى با درد تفاوت دارد ، زيرا بوسيله حس مىتوان بوجود درد پى برد . ليكن رنگ با حالت تيرگى فرق ندارد بلكه از آن هم آميخته‌تر است ، چه رنگ در گوهر رطوبت پراكنده است و از آن دست برنمىدارد . فصل دوم - رنگ ادرار رنگى بودن ادرار چند نوع است و هر نوعى چند حالت دارد : ادرار زردرنگ رنگ‌هاى زرد ادرار عبارتند از : رنگ كاهى ، ترنجى ، زرد طلائى ، زرد نارنجى ، رنگ آتشين كه برنگ زعفران ( صبغ ) است و آن رنگى است زرد سير ، رنگ زعفرانى متمايل بزرد طلائى و آن را سرخ روشن گويند . بجز دو رنگ اول يعنى كاهى و ترنجى ادرار بيكى از رنگ‌هاى مذكور درآيد نشانه گرمى مزاج است و درجات گرمى مزاج بحسب درجات رنگ‌ها سنجيده مىشود . سبب رنگى

--> ( 86 ) - منظور ابن سينا از روشنى و تيرگى در اين مبحث ، « شفاف » بودن و « كدر » بودن جسم از لحاظ عبور نور از آن است .